گسيل شد و در اين كشور خود را كشت . فرندزم ، زوجهء او را نيز ، پس از اينكه مدت زيادى در قلعه ارتگرس « 1 » مقاومت كرد ، بايران بردند و كشتند . ممالك قفقاز مثل ايبرى ( گرجستان ) و آلبانى ، بموجب شرائط صلح از تصرف روم خارج شد و بقيمومت ايران قرار گرفت . اما روميان تا اندازهء رسما تقبل كرده بودند ، كه در مرمت « دروازه‌هاى خزر » در تنگه داريال ، كه ممالك جنوبى قفقاز را از هجوم اقوام وحشى محافظت مىكرد ، با ايرانيان شركت جويند « 2 » . والنس « 3 » امپراطور روم دو دفعه سعى كرد ، كه پپ « 4 » شاهزاده ارمنى پسر ارشك را بشاهى برساند و او را تحت حمايت روم قرار دهد . در دفعه اول شاهپور ، كه در عين حال با كوشانيان مشغول جنگ بود « 5 » ، پپ را از ارمنستان بيرون كرد . در دفعه دوم موشل سردار ارمنى ايرانيان را مغلوب نمود . اين سردار پس از آنكه ولايت ارزنان « 6 » و ساير ولاياتى را ، كه شوريده بودند « 7 » ، باطاعت آورد ، با قواى روم همدست شده و با نرسه ( نرسى ) جاثليق ارمنى عقد اتحاد بست .

--> ( 1 ) - Artagers ( 2 ) - ماركوارت ، ايرانشهر ، ص 95 و 103 . داريال صورت كوتاه شده درالان « دروازه الانبان » است . مقايسه شود با مقاله پيترس در Analecta Bollandiana ، ج 52 ( 1934 ) ، ص 35 . ( 3 ) - Valens ( 4 ) - Pap ( 5 ) - احتمال داده مىشود مراد فوستوس بيزانسى از كوشان در اينجا خيونيهاى باختر باشد ( ماركوارت ، ايرانشهر ، ص 50 ) . ( 6 ) - Arzanene ( 7 ) - در ديوار شهر فركين ( ميافريقين ، مارتيروپليس ، اسم جديدتر آن تيگرانو گرتا Tigrlanokerta كرسى ارزنان ، ر ك لهمان هوپت ، ارمنستان ، ج 1 ، فصل 13 ) قطعات سنگ مربع شكل يافت مىشود ، كه بر روى آن كتيبه يونانى حك كرده‌اند . اين قطعه سنگها را تغيير مكان داده‌اند و فعلا بعضى از آنها مفقود شده است لهمان هوپت ( كتاب سابق الذكر ، ص 410 و بعد ) سعى كرده است كتيبه را ، كه بفرمان يكى از پادشاهان ارمنى -